Эшкәртү һәм агротуризм: Новошешминскидә авыл бизнесының үсеш нокталары эзләнде
Новошешминскидә «Село ≠колхоз» бренды астында авылда икенче ел саен үткәрелә торган публик дискуссия узды. Экспертлар, муниципаль һәм төбәк власть вәкилләре һәм эшмәкәрләр авыл эшмәкәрлеге мөмкинлекләрен, уңышлы кейсларны, дәүләт ярдәм чараларын һәм авыл төбәкләрендә бизнес үстерү юнәлешләрен фикер алыштылар. Аерым алганда, авыл мөмкинлекләрен шәһәр бизнесына интеграцияләү темасы яңгырады.
«Төп юнәлешләрне үстерергә кирәк»
Фикер алышуны Новошешминск районы башлыгы Егор Тарнавский ачып җибәрде. Аның сүзләренчә, авыл территорияләрендә бизнес үстерү мөмкинлекләре территориягә һәм районның үзенчәлегенә бәйле. Новошешминск районы өчен ул үсешне иң беренче чиратта туризмда күрә:
— Мин илнең бер субъекты да безнең республика кебек мөмкинлекләр җыелмасын тудырмый дип ышанам. Безнең район өчен иң беренче чиратта туристик юнәлеш актуаль.
Тарнавский инде булган җәлеп итү нокталарын санап үтте: ат үрчетү, лайла хуҗалыгы, авыл хуҗалыгының башка өлкәләре һәм, әлбәттә, тарихи-мәдәни мирас — тарихи слободалар, храмнар, оборона валлары. Ләкин, аның сүзләренчә, бу нокталарны бергә җыеп, туристларны җыелма маршрутлар буенча юнәлтәчәк бердәм туристик оператор юк. Урыннар да җитми: кунакханәләр, глэмпинглар.
Аерым алганда, районның өстенлеге буларак Егор Тарнавский логистиканы аерып күрсәтте:
— Без эре шәһәрләрдән дә, Казаннан да, Түбән Камадан да, Әлмәттән һәм Яр Чаллыдан да бердәй ераклыкта. Бер ярым сәгатьтә син аларга тыныч кына барып җитәсең, шуңа күрә бу да үсеш ноктасы.
Аның нәтиҗәсе: район бирә торган төп мөмкинлекләрне үстерергә һәм аларга бизнесты җәлеп итәргә кирәк.
Эшкәртү: табыш — әзер продуктта
Төп тезисларның берсе эшкәртүне үстерү кирәклеге булды. «Народный фермер» ассоциациясе рәисе Анастасия Александрова Пестречи районында шәхси ярдәмче хуҗалыктан башлаганын, дәүләт ярдәме турында белгәнен, ике грант отканын сөйләде.
— Беренче гранттан соң без иске ташландык ферманы үз акчабызга сатып алдык. Аны торгыздык, ә грант акчасына кошларны үстерү өчен профессиональ җиһазлар комплекты урнаштырдык. Бервакыт без 1000 баштан башлаган идек, хәзер бездә 150 000, — дип сөйләде ул. Ләкин хәзер өстәмә кыйммәт тудыру өчен эшкәртү мәсьәләсе кискен басты. Ул эшкәртү кооперативы төзеде, кошларны сую пункты төзүгә грант алды һәм ысланган һәм киптерелгән деликатеслар чыгарырга планлаштыра.
Новошешминск районында лайла хуҗалыгын үстерүче «Хеликс Груп» ҖЧҖ нигез салучыларның берсе Рамиль Галимҗанов раслады:
— Әгәр мин лайла үстерүче гади фермер булсам, аны сатасы җирем булмас иде. Соңгы табыш әзер продуктта утыра.
«ТР авыл хуҗалыгы кооперациясен үстерү буенча компетенцияләр үзәге» ДБУ директоры Марат Абдуллин бүген татарстан фермерлары үсеш алган төп нишаларны санап үтте: сөт һәм ит терлекчелеге, күпьеллык культуралар үстерү. Аның сүзләренчә, фермерлар күпьеллык утыртмаларны барган саен активрак эшкәртә:
— Фермер алма җитештерүе инде 100 тоннадан артып китте. Фермерлар эшкәртү пунктлары төзи — сок, туңдырылган кура җиләге, кара карлыган.
Моннан тыш, Марат Абдуллин тагын бер перспективалы ниша мисалын китерде — Арча районында торт җитештерү зур, ләкин аның хуҗалары куертылган сөтне Татарстаннан читтә сатып алырга мәҗбүр, чөнки җирле уенчылар кирәкле күләмне тәэмин итә алмый. Спикер моны шөгыльләнергә батырчылык итүче өчен бик яхшы үсеш ноктасы дип саный.
Авыл территорияләре киң мөмкинлекләр бирә
Рамиль Галимҗанов бизнесты Казаннан ерак районга күчереп, ничек экономияләгәнен мисал итеп китерде. Лаеш районында ана көтү һәм эшкәртү өчен бина төзү якынча 30 000 000 сумга төшәр иде. Слобода Архангельская авылында ул балалар бакчасы бинасын сатып алу хокукы белән арендага алды.
— Беренче 2 ел бушлай аренда, өченче ел — аренда бәясенең 25%. 3 елдан соң кадастр бәясе буенча сатып алу хокукы башлана, — дип аңлатты ул. Аның сүзләренчә, кадастр бәясе төзелеш бәясеннән якынча 10 тапкыр азрак. Әйе, Казанга 200 километр, ләкин экономия шуңа тиеш.
— Мин районны һәркайда мисал итеп куям һәм инвестор егетләрне биредә, Новошешминск районына, керергә каты агитациялим. Бюрократик юл биредә кыскарак. Биредә чиратлар юк, тыгыннар юк — 60 километрны син 20 минутта үтәсең, ә Казанда шул ук араны 2 сәгатьтән артык барасың, — дип сөйли фермер.
«Авыл территорияләрендә туризмны үстерү» АНО директоры Венера Адамович ярдәм чаралары турында искә төшерде: «Агротуризм» программасы, грантлар, Икътисад министрлыгы линиясе буенча Туризм буенча дәүләт комитеты аша бердәм субсидия.
— Мөмкинлекләр бар, бары тик эшли башларга батырчылык итәргә кирәк, — диде ул.
«Дыхание Севера» һәм «Ферма гномов» фермасына нигез салучы Юлия Ульянченко 1 000 000 сум субсидия алып, Алабугадагы хуҗалыгында бәдрәф модуле һәм мастер-класслар өчен купол урнаштырганын сөйләде. Ул андый мәйданчыклар өчен лицензия бушлай бирелә, ә Россельхознадзор ярдәм итә дип билгеләп үтте.
Марат Абдуллин төньяк районнарда тулай продукциянең 30–40% тан артыгы авыл хуҗалыгыннан, кече формалардан килә дип сөйләде. Өстенлекле нишалар — сөт һәм ит терлекчелеге; ат үрчетү дә өстенлекләргә кертелгән, 2030 елга кадәр аны үстерүгә миллиард сум каралган. Биредә дә үсеш ноктасы күренә.
Анастасия Александрова шәһәр эшкәртүче эшмәкәрнең авыл территорияләреннән чималны турыдан-туры ташуны оештыра алуына һәм башлангыч эшкәртүгә урында ук акча сала алуына игътибарны юнәлтте.
— Моннан тыш, тагын бер яхшы мөмкинлек бар: Татарстан буенча совет чорыннан калган күп кенә ташландык фермалар бар, алар хәзер яртылаш җимерелгән хәлдә тора. Күпләр аларга карамый — искене торгызу яңа төзүдән кайвакыт кыйммәтрәк. Ләкин бу фермаларга инде барлык кирәкле инфраструктура кертелгәнен оныталар. Кагыйдә буларак, анда электр энергиясе кертелгән, юл салынган һәм су башнясы бар. Барысын да нульдән үткәрү бизнес өчен бик кыйммәт. Ә бит әзергә килергә мөмкин — кечкенә участоктан башлап, калганын әкренләп торгызырга.
Ә Егор Тарнавский Татарстанның авыл районнарында җитештерү куәтләрен биредә урнаштырып, преференцияләр исәбенә экономияләү өчен киң мөмкинлекләр барлыгын искә төшерде. Мәсәлән, сәнәгать парклары, аларда территория да, кертелгән коммуналь челтәрләр дә, киметелгән җир салымы да, шәһәр белән чагыштырганда арзан аренда да бар.
— Мәсәлән, безнең промпарк хәзер тулы түгел. Әзерләнгән инфраструктурадан тыш, без үзебезгә, әлбәттә, күтәрә алган муниципаль ярдәм чараларын алабыз. Монда мөмкинлекләр колоссаль күренә, — диде район башлыгы. — Бүген республикада һәр районда охшаш парклар — шәхси һәм муниципаль — бар, алар авылда бизнес үстерергә мөмкинлек бирә. Минемчә, авылда башка киңәйтелгән мөмкинлекләр дә бар: җир участоклары, буш территорияләр.
Моннан тыш, Новошешминск районы башлыгы искә төшерде: бизнеста теләсә нинди кризис хәл — яңа ниша яки яңа юнәлеш өчен үсеш ноктасы.
— Сөт бәясе түбән? Аны сатып ал һәм эшкәрт! Сыр, йогурт һәм башка продуктлар җитештер. Кооперация кирәк: берләшегез, бергә эшләгез! Фермер үз эшчәнлеген бу якка үзгәртмәгәнче — алга таба үсеш булмаячак, — дип йомгаклады Егор Тарнавский.
Авылда туризм: тулы булмаган ниша
Фикер алышуның үзәк темаларының берсе авыл туризмы булды. Венера Адамович әйтте:
— Татарстан авыл туризмы яки аграр туризм яхшы үскән территорияләрнең унлыгына, хәтта утызлыгына да керәбез дип мактана алмый. Ләкин бу башка территорияләрдән эшләүче практикаларны күзәтеп алу мөмкинлеге.
Ул Архангельск, Калуга өлкәләрен, Краснодар краен мисал итеп китерде. Аның фикеренчә, Татарстанның өстенлеге — Татарстанның мәдәни миксы һәм аның милли үзенчәлеге. Инде Свияжскны, Билярны күргән, Алабугада, Казанда булган кайтучы туристлар барлыкка килә. Ләкин аларга тагын берәр җиргә чыгып, татарларның үзенчәлекле мәдәниятен күрәсе килә. Мәдәни мирасны, аның фикеренчә, яңадан тудырырга кирәк түгел — аны ачыкларга, күрсәтергә һәм «матур продуктка төрергә» кирәк. Ә урнаштыру ихтыяҗын кунак йортлары каплый ала.
Urman Camp глэмпингына нигез салучыларның берсе Илнар Хәмидуллин үз проектының уртача рентабельлеге — 20–40 процент дип сөйләде. Моннан тыш, ул мунча хезмәтләренә ихтыяҗ күрә һәм яңа тренд — избингны билгеләп үтә, аның фикеренчә, теләге булган һәр шәһәр кешесе шөгыльләнә ала.
Юлия Ульянченко Алабуга районындагы гаилә фермасы ел саен якынча 20 000 турист кабул итә дип сөйләде.
— Инде Пермьнән, Екатеринбургтан теплоходларда килгән һәм безгә икенче тапкыр килгән кайтучы туристлар бар, — дип уртаклашты ул.
Дискуссия күрсәтте: авыл — бу бары тик «җирдә» эш кенә түгел, ә яңа бизнес-модельләр өчен киңлек тә. Очрашуда әйтелгәнчә, «барлык карталар сезнең кулларда, эшмәкәрләр».
Чарадан фотолар түбәндәге сылтамада урнаштырылган: https://disk.yandex.ru/d/fE8lpaQ9a2mMKQ