Гадел сөйләшү: "муниципаль ихтыяҗлар өчен сатып алулар өлкәсендә Коррупция»
Дәүләт һәм муниципаль ихтыяҗлар өчен товарлар, эшләр, хезмәтләр сатып алу һәрвакыт коррупция куркынычы югары булган социаль мөнәсәбәтләр өлкәсе булды.
Яңа Чишмә районында муниципаль ихтыяҗлар өчен сатып алулар өлкәсендә коррупциягә каршы нинди механизмнар кулланылуы турында район Башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары Луиза Исхакова сөйләде.
- Луиза Камиловна, сөйләгез әле, сатып алулар процедурасы ничек уза һәм коррупция куркынычы ничек киметелә?
‑Сатып алулар процессын җайга салучы төп документ булып «дәүләт һәм муниципаль ихтыяҗларны тәэмин итү өчен товарлар, эшләр, хезмәт күрсәтүләр сатып алу өлкәсендә контракт системасы турында»05.04.2013 № 44-ФЗ Федераль закон тора.
Алда торган сатып алулар турындагы мәгълүматларның ачык булуы коррупция куркынычы кимү гарантиясе булып тора. Заказ бирүчеләр алдан ук сатып алулар планнарын формалаштыралар һәм сатулар турында хәбәрләрне һәркем куллана алырлык системада — сатып алулар өлкәсендә бердәм мәгълүмат системасында (ЕИС) урнаштыралар.
Хәбәрнамәдә товарның, эшнең яки хезмәтнең исеме, контрактның башлангыч (максималь) бәясе (НМЦК), ягъни заказ бирүче түләргә әзер булган иң чик сумма күрсәтелә.
Бастырылган белдерүләр нигезендә сатуларда тиешле гаризалар биргән барлык кызыксынучы тәэмин итүчеләр һәм подрядчылар катнаша ала. Процедураның ачык булуы тәкъдимнәрне чагыштырырга һәм иң отышлыларын сайларга мөмкинлек бирә, бу исә коррупция күренешләре мөмкинлеген тагын да киметә.
- Заказларны еш кына «махсус» тәэмин итүчеләр яки подрядчылар астында язалар дигән фикер бар. Шулаймы?
- Сатып алуда катнашучыларга документлар бирү буенча формаль характердагы таләпләрнең төгәл исемлеге бар. Закон ирекле яисә өстәмә таләпләр билгеләүне тыя.
Бүген без электрон аукционнар кебек механизмны кулланабыз, алар бюджет акчаларын тотуның нәтиҗәлелеген генә түгел, ә технологик алгарышны да тәэмин итә. Электрон аукцион эшмәкәрләрнең аноним катнашуын тәэмин итте. Сатып алуларда катнашучылар бер-берсен белмиләр һәм сәүдә нәтиҗәсе турында килешә алмыйлар яки контракт бәясен килештерә алмыйлар, бу башлангыч бәяләр кимүгә уңай йогынты ясый һәм тулаем конкуренция үсешенә уңай йогынты ясый.
2025 елда Яңа Чишмә районының муниципаль ихтыяҗлары өчен 152 млн сумнан артык күләмдә 35 электрон аукцион үткәрелгән.
- Ә бу процедураларны кем контрольдә тота?
- Муниципаль сатып алуларны үткәрүне берничә дәрәҗәдәге күзәтчелек органнары контрольдә тота: Федераль монополиягә каршы хезмәт (ФАС Россия), Татарстан Республикасы Хисап палатасы, прокуратура, Тикшерү комитеты, Эчке эшләр министрлыгы һәм башка дәүләт структуралары. Моннан тыш, процессны төрле иҗтимагый оешмалар күзәтә. Бүгенге көндә контроль чаралар сатып алуның бөтен циклын колачлый — бәяләрне планлаштыру һәм нигезләү этабыннан алып контрактны үтәүгә кадәр.
- Сатып алу эшчәнлеге белән турыдан-туры шөгыльләнүче хезмәткәрләрне ничек контрольдә тоталар?
- Хезмәткәрләрнең анкета мәгълүматларын потенциаль тәэмин итүчеләр белән элемтәләр булу-булмавына тикшерәләр. Әгәр мондый бәйләнешләр ачыкланса, мөмкин булган мәнфәгатьләр конфликтын булдырмау буенча чаралар күрелә.
Контрактлар төзү турындагы карарлар сатып алулар буенча берничә белгечтән торган бердәм комиссия тарафыннан кабул ителә. Комиссиянең һәр әгъзасы хезмәткәрләрнең белеменә һәм вәкаләтләренә таләпләрне, шулай ук билгеләнгән кагыйдәләрне бозган өчен җаваплылыкны үз эченә алган вазыйфаи инструкцияләрдә билгеләнгән үз компетенциясе кысаларында эш итә.
Белгечләр ел саен дәүләт һәм муниципаль сатып алулар өлкәсендә белем һәм компетенцияләр дәрәҗәсен күтәрүгә юнәлдерелгән укулар уза. Мәсәлән, 2026 елның июнендә сатып алуларны гамәлгә ашыручы бюджет учреждениеләре җитәкчеләре һәм белгечләре өчен махсуслаштырылган укулар үткәрү планлаштырыла.
Шулай итеп, хезмәткәрләрнең контроле берничә механизм белән тәэмин ителә: хисап бирүнең даимилеге, карарлар кабул итүнең коллегиальлеге һәм һөнәри компетенцияләрнең системалы рәвештә күтәрелүе.
Сезгә намуслы сөйләшүегез өчен рәхмәт белдерәбез.